Thực tế, việc thực hiện GPMB quá lâu, trong khi thời gian ấy các chính sách liên quan tới đất đai, GPMB liên tục thay đổi. Từ việc áp dụng Nghị định 22/CP đã chuyển thành Nghị định 197/CP, mới đây lại là Nghị định 84/CP. Bên cạnh đó, các thông tư hướng dẫn lại chưa ban hành kịp thời, cụ thể. Do vậy, người dân thì “kiên trì” chờ luật, còn cán bộ thì lúng túng trong việc tuyên truyền chính sách mới. Thực tế đã dẫn tới nhiều điểm bất cập, gây bất bình từ người dân. Cùng với đó là sự chồng chéo của các Thông tư, Quyết định của các ngành liên quan, nên đất nông nghiệp đã được phân chia ra thành rất nhiều loại: Đất nông nghiệp xen kẽ khu dân cư, đất nông nghiệp liền kề chính chủ, đất nông nghiệp không liền kề chính chủ… Cùng một mảnh đất nông nghiệp trong cùng một điều kiện, không gian như nhau nhưng HTX nông nghiệp Việt Thắng lại được đền bù 210 nghìn/m2, còn các hộ dân lại chỉ được 52 nghìn đồng/m2 thậm chí 37 nghìn đồng/m2. Việc xác định nguồn gốc đất nông nghiệp cho các hộ dân đã từng gặp nhiều vướng mắc. Bởi lẽ bản đồ địa chính từ năm 1998, đến nay không còn phù hợp; sổ địa chính, sổ theo dõi biến động đất đai của địa phương thì không được cán bộ địa chính cập nhật. Do vậy, công tác đền bù một phần phải căn cứ vào việc nộp thuế. Thế nhưng trước đây cán bộ thu thuế làm việc lại không sát sao trong việc kiểm tra, dân “tự khai” diện tích đất bao nhiêu thì thu bấy nhiêu dẫn đến người dân cũng không có hồ sơ để đối chiếu. Việc bồi thường đã phải căn cứ theo biên lai thu thuế đất. Và những chuyện “dở khóc, dở cười” đối với công tác GPMB cũng bắt nguồn từ đây, trở thành nguyên nhân chủ yếu làm chậm tiến độ GPMB cho dự án này. Được biết, ngay trong các cơ quan chuyên môn về luật, về đất đai cũng còn phải thảo luận nhiều lần mới có thể thống nhất như vậy sao người dân có thể dễ dàng chấp nhận?

Ngoài những vướng mắc nêu trên, khó khăn của dự án cũng đang tập trung vào khu vực giáp QL18A, gần 4 ha để làm đường gom phục vụ lợi ích công cộng. Hai bên hành lang quốc lộ này vốn chủ yếu là đất nông nghiệp và vùng hồ thuỷ lợi sâu trũng. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, khu vực này đã trở thành điểm kinh doanh sầm uất với hàng chục hàng quán karaoke, cà phê giải khát và một số văn phòng công ty. Tuyến đường này chạy qua 3 phường: Hà Khẩu, Giếng Đáy và Hùng Thắng và là cửa vào của dự án. Hầu hết các hộ gia đình ở phần diện tích hai bên hành lang QL18A đều là những người sở hữu đất trái phép. Họ tự đổ đất, lập nền và mua bán trao tay nhau nhiều lần. Có người phải bỏ ra một số tiền lớn để mua đất và đầu tư xây dựng điểm kinh doanh, song giờ chỉ được đền bù theo giá đất nông nghiệp nên họ phản đối.

Sự việc trên đã làm cho công tác GPMB của Dự án Khu đô thị mới Nam ga Hạ Long chưa lúc nào được “hạ nhiệt”. Hễ động đến bất kỳ chỗ nào đều gặp sự phản ứng từ phía hộ dân. Gần đây nhất vào ngày 17-10, tại khu 8, phường Hà Khẩu khi đơn vị thi công tiến hành san lấp mặt bằng trên diện tích đất nông nghiệp đã được thu hồi gần chục hộ dân đã ra sức ngăn cản.

Tình trạng trên xảy ra một phần do sự tắc trách của không ít cán bộ địa phương sở tại, cho các hộ tách hộ khẩu trong khi đang tiến hành công tác kiểm đếm, hoặc làm ngơ cho các hộ dân tái lấn chiếm đất đã được giải phóng mặt bằng. Còn cơ quan chức năng cấp tỉnh thì quan liêu, mặc nhiên cấp giấy phép cho các hộ kinh doanh trên đất đã được quy hoạch nên dẫn tới tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”. Ông Đào Bá Dung, cán bộ Ban quản lý Dự án Khu đô thị mới Nam ga Hạ Long cho biết: “Đáng lẽ trước khi đền bù GPMB, chính quyền địa phương phải rà soát tình trạng sử dụng đất, nguồn gốc đất và chủ sở hữu đất một cách triệt để minh bạch. Sau đó xử lý dứt điểm các trường hợp vi phạm về Luật Đất đai, Luật Xây dựng. Có vậy mới loại ra được những hộ “nhảy dù”, lấn chiếm đất bất hợp pháp. Nhưng ở đây cấp chính quyền cơ sở thì buông xuôi với những vi phạm của người dân”. Còn ông Phạm Trọng Đạt - Trưởng ban quản lý Dự án khẳng định: “Tất cả khó khăn sẽ được khai thông ngay nếu như việc giải toả khu vực hành lang đường quốc lộ hoàn tất”.

Trước tình trạng trên, ngày 17-8-2008, UBND tỉnh đã ra Thông báo số 133, chỉ đạo UBND thành phố Hạ Long cùng UBND các phường sở tại phối hợp triển khai việc đền bù GPMB khu vực này, nhưng đến nay địa phương vẫn có quá nhiều lý do chưa thể triển khai thực hiện. Trao đổi với chúng tôi, lãnh đạo Ban đền bù GPMB TP Hạ Long cho biết: “Hiện tại trên địa bàn thành phố đang có quá nhiều dự án cùng được thực hiện nên trước mắt thành phố ưu tiên thực hiện công tác GPMB đối với một số dự án trọng điểm. Còn đối với dự án Khu đô thị mới Nam ga Hạ Long, đặc biệt công tác GPMB tại khu vực hai bên hành lang QL 18A, thành phố chưa thể giải quyết ngay. Một phần còn do những phức tạp của các lô đất tại khu vực này và cần phải có thời gian điều tra xác minh nguồn gốc đất, chủ sở hữu trên cơ sở đó mới có thể xây dựng được phương án đền bù cụ thể”.

Như vậy đến lúc này, chính quyền địa phương vẫn đang loay hoay tìm cách giải quyết khiến cho dự án đã tắc lại càng thêm tắc.Bá Khang - Anh Tuấn